معرفی انواع کابل فشار قوی و کاربردشان (شریان‌های حیاتی صنعت برق)

تصور کنید یک نیروگاه عظیم برق در حال تولید هزاران مگاوات انرژی است؛ اگر نتوانیم این حجم عظیم از نیرو را به کیلومترها آن‌طرف‌تر و به دلِ شهرها برسانیم، عملاً هیچ کاری نکرده‌ایم. اینجاست که قهرمانان سنگین‌وزن صنعت برق، یعنی کابل‌ فشار قوی وارد میدان می‌شوند.

برخلاف سیم‌کشی‌های معمولی ساختمان که با آن‌ها سر و کار داریم، دنیای کابل‌های فشار قوی، دنیای ولتاژهای مرگبار، عایق‌های چندلایه و مهندسی دقیق است. اگر مهندس برق هستید، پیمانکار پروژه صنعتی دارید و یا صرفاً می‌خواهید بدانید زیر پوست خیابان‌های شهر چه می‌گذرد، این مقاله برای شماست. در این مطلب، می‌خواهیم کالبدشکافی کنیم که کابل فشار قوی دقیقاً چیست، چه انواعی دارد و چرا انتخاب اشتباه آن می‌تواند فاجعه‌بار باشد.

کابل فشار قوی چیست و چه تفاوتی با کابل‌های معمولی دارد؟

وقتی در بازار صحبت از خرید سیم و کابل می‌شود، ذهن اکثر افراد به سمت سیم‌های نازک خانگی می‌رود. اما کابل فشار قوی داستان متفاوتی دارد. به زبان ساده، هر کابلی که برای انتقال جریان الکتریکی با ولتاژ بالای ۳۰ کیلوولت (و گاهی بالای ۶۳ کیلوولت بسته به استاندارد کشور) طراحی شده باشد، در دسته فشار قوی (HV) قرار می‌گیرد.

تفاوت اصلی این کابل‌ها با یک سیم 1/5 افشان معمولی که در پریز اتاق خوابتان استفاده شده، فقط در ضخامت مس نیست؛ بلکه در “تکنولوژی عایق” آن است. در ولتاژهای بالا، الکتریسیته تمایل عجیبی به فرار دارد! اگر عایق‌بندی کابل بی‌نقص نباشد، میدان الکتریکی شدید باعث تخلیه جزئی و در نهایت انفجار کابل می‌شود.

بنابراین، وقتی شما برای خرید سیم برق افشان معمولی اقدام می‌کنید، نهایتاً نگران جریان عبوری هستید، اما در کابل فشار قوی، دغدغه اصلی ما “کنترل میدان الکتریکی” و جلوگیری از نشت ولتاژ به زمین است. این کابل‌ها معمولاً به صورت دفنی (زیر زمین) یا داخل کانال‌های تأسیساتی استفاده می‌شوند تا برق را از نیروگاه‌ها به پست‌های توزیع شهری برسانند.

ساختار لایه به لایه کابل قدرت؛ زیر پوست این غول‌ها چه می‌گذرد؟

شاید از بیرون که نگاه می‌کنید، فقط یک روکش سیاه ضخیم ببینید، اما اگر یک کابل فشار قوی را برش دهید، با یک شاهکار مهندسی روبرو می‌شوید. بیایید لایه‌ها را از داخل به بیرون بررسی کنیم تا درک کنیم چرا قیمت این کابل‌ها بالاست:

1. هادی: قلب کابل که معمولاً از مس یا آلومینیوم است. برخلاف کابل افشان معمولی که انعطاف‌پذیری ملاک است، در اینجا اغلب از هادی‌های فشرده شده (Compacted) استفاده می‌شود تا سطح مقطع یکنواخت‌تری داشته باشند.
2. لایه نیمه هادی داخلی: این لایه حیاتی است! وظیفه‌اش یکنواخت کردن میدان الکتریکی روی سطح هادی است تا از تمرکز تنش روی نقاط تیز جلوگیری کند.
3. عایق اصلی: مهم‌ترین بخش کابل. امروزه بیشتر از XLPE (پلی‌اتیلن کراس‌لینک شده) استفاده می‌شود که تحمل حرارتی و الکتریکی فوق‌العاده‌ای دارد.
4. لایه نیمه هادی خارجی: روی عایق کشیده می‌شود تا میدان الکتریکی را محدود کند.
5. شیلد فلزی: معمولاً از نوار مسی یا سیم‌های مسی است. وظیفه‌اش هدایت جریان‌های نشتی و اتصال کوتاه به زمین است.
6. روکش نهایی: لایه بیرونی (معمولاً PVC یا PE) که کابل را در برابر رطوبت، مواد شیمیایی و ضربه محافظت می‌کند.

می‌بینید؟ ساختار این کابل‌ها بسیار پیچیده‌تر از کابل مفتول ساده‌ای است که در سیم‌کشی روکار استفاده می‌کنیم.

انواع کابل فشار قوی بر اساس تکنولوژی عایق (کدام مدل برنده است؟)

در پروژه‌های صنعتی، انتخاب نوع کابل می‌تواند هزینه‌ها و راندمان را کاملاً تغییر دهد. اگرچه هدف همه آن‌ها انتقال انرژی است، اما روش عایق‌بندی آن‌ها تفاوت‌های اساسی دارد.

۱. کابل‌های روغنی

این‌ها پدربزرگ‌های کابل‌های فشار قوی هستند. در این کابل‌ها، کاغذ آغشته به روغن مخصوص به عنوان عایق استفاده می‌شود و خود کابل کانال‌هایی برای گردش روغن دارد.

• مزایا: سابقه طولانی و قابلیت اطمینان بالا.
• معایب: نیاز به تجهیزات جانبی برای پمپاژ روغن، خطر نشتی روغن و آلودگی محیط زیست، نگهداری دشوار.
• وضعیت فعلی: تقریباً در حال منسوخ شدن هستند و جای خود را به مدل‌های خشک داده‌اند.

۲. کابل‌های با عایق XLPE (پادشاه فعلی بازار)

امروزه وقتی صحبت از سیم و کابل فشار قوی می‌شود، منظور ما بیشتر کابل‌های XLPE است. در این کابل‌ها، ساختار پلی‌اتیلن طی یک فرایند شیمیایی تغییر کرده و به ساختاری شبکه‌ای و بسیار مقاوم تبدیل شده است.

• مزایا: تحمل دمایی بالا (تا ۹۰ درجه سانتی‌گراد مداوم)، نصب آسان‌تر (چون روغن ندارند)، وزن سبک‌تر و تلفات دی‌الکتریک بسیار پایین.
• کاربرد: از ولتاژهای ۶۳ کیلوولت تا سطوح فوق توزیع ۴۰۰ کیلوولت.

۳. کابل‌های گازی

این مدل‌ها بسیار خاص و گران‌قیمت هستند. در این کابل‌ها از گاز هگزا فلوراید گوگرد (SF6) به عنوان عایق استفاده می‌شود. معمولاً در فضاهای بسیار محدود مثل داخل نیروگاه‌ها یا جاهایی که امکان استفاده از کابل معمولی نیست، کاربرد دارند.

کاربرد کابل‌های فشار قوی؛ چرا دکل‌های برق را جمع نمی‌کنیم؟

این سوالی است که شاید برای خیلی‌ها پیش بیاید: “چرا به جای این همه دکل برق زشت در ورودی شهرها، همه جا از کابل زیرزمینی استفاده نمی‌کنیم؟”

پاسخ در “هزینه” و “تکنولوژی” است. استفاده از کابل‌های فشار قوی زیرزمینی (Underground Cables) مزایای فوق‌العاده‌ای دارد:

• زیبایی بصری: حذف دکل‌ها و سیم‌های هوایی.
• ایمنی: خطر برق‌گرفتگی تصادفی تقریباً به صفر می‌رسد.
• پایداری: در برابر باد، طوفان و یخ‌زدگی مقاوم‌اند.

اما کاربرد اصلی آن‌ها کجاست؟

1. مناطق شهری متراکم: در مرکز شهرها که امکان نصب دکل نیست، کابل‌های فشار قوی XLPE در تونل‌های زیرزمینی وظیفه انتقال برق را بر عهده دارند.
2. عبور از دریا: برای انتقال برق بین جزایر یا از نیروگاه‌های بادی دریایی به خشکی، از کابل‌های زیردریایی فشار قوی استفاده می‌شود.
3. صنایع سنگین: کارخانه‌های ذوب فولاد و پتروشیمی‌ها که مصرف برق وحشتناکی دارند، ورودی برق خود را با کابل‌های فشار قوی تأمین می‌کنند.

البته باید بدانید که هزینه احداث خط کابلی زیرزمینی چندین برابر خط هوایی است؛ به همین دلیل هنوز هم دکل‌ها پابرجا هستند.

لیست قیمت سیم و کابل (بررسی برندهای معتبر)

حالا که با جنبه فنی آشنا شدیم، بیایید کمی درباره بازار صحبت کنیم. در پروژه‌های بزرگ، انتخاب برند کابل به اندازه مشخصات فنی مهم است. استفاده از برندهای نامعتبر در کابل‌های فشار قوی و حتی فشار ضعیف، یعنی بازی با جان و مال مردم.

در بازار ایران، برندهای مختلفی فعالیت می‌کنند. اگر برای پروژه‌تان نیاز به خرید کابل افشان یا کابل‌های تخصصی دارید، برندهایی مثل رسانا کابل و سیم و کابل لوشان از گزینه‌های خوش‌نام هستند که استانداردهای ملی و بین‌المللی را پاس کرده‌اند. کیفیت مس استفاده شده (آنیل شده با خلوص بالا) و کیفیت روکش PVC یا XLPE در این برندها تضمین شده است.

در جدول زیر، نگاهی به لیست قیمت حدودی برخی از کابل‌های پرمصرف بازار (شامل فشار ضعیف برای مقایسه) انداخته‌ایم. (توجه: قیمت‌ها در بازار سیم و کابل به دلیل نوسان قیمت مس جهانی، روزانه تغییر می‌کند. برای قیمت دقیق حتماً وارد دسته بندی محصولات سایت شوید. 17 دی ماه 1404)

نکته حرفه‌ای: اگر پیمانکار هستید و قصد خرید سیم و کابل رسانا کابل یا سایر برندها را دارید، حتماً به “وزن کابل” و “رنگ مس” دقت کنید. کابل‌های تقلبی معمولاً سبک‌تر هستند و مس آن‌ها تیره است.

کلام آخر؛ ایمنی را فدای قیمت نکنید

دنیای کابل‌های فشار قوی، دنیای تخصص و دقت است. یک اشتباه کوچک در انتخاب نوع عایق یا سایز کابل، می‌تواند منجر به خسارت‌های میلیاردی و قطع برق یک منطقه شود. چه قصد خرید سیم ۱/۵ افشان برای یک واحد مسکونی را دارید و چه به دنبال تأمین کابل‌های ۲۰ کیلوولت برای یک کارخانه هستید، اصل اول “کیفیت” است.

ما در مجموعه [روشن صنعت] تلاش کرده‌ایم تا پلی باشیم بین شما و برترین تولیدکنندگان صنعت سیم و کابل. اگر در انتخاب نوع کابل برای پروژه خود تردید دارید یا نیاز به پیش‌فاکتور رسمی دارید، همین حالا تلفن را بردارید. تیم فنی ما آماده است تا بهترین مشاوره را به شما ارائه دهد.

همین حالا برای استعلام قیمت لحظه‌ای و مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید.